Dünyada Nesli Tükenen Canlılar Neler? (Gülmek Serbest, Ama Ciddi Bir Konu)
Bazen sabah kahvesini içerken, “Bugün ne yapacağım?” sorusunu sorarım kendime. Hani, böyle çok derin sorularım var, biraz entelektüel havalar takılırım ama sonra birden fark ederim ki, bu sırada tavukların nasıl öteceklerini düşünmekle daha çok ilgileniyorum. Neyse, işte bir gün de, “Dünyada nesli tükenen canlılar neler?” diye bir soru takıldı kafama. Sonra, aslında bu kadar ciddi bir konu olmasına rağmen, hem komik hem de düşündürücü bir şeyler yazabilir miyim diye düşündüm.
Çünkü sonuçta, doğal yaşamla ilgili çok ciddi bir konu bu, ama biraz mizah katmazsak bu yazı nasıl okunur? Hadi gelin, ben size dünyanın nesli tükenen canlılarına dair bir yolculuk yaparken, arada biraz da güldürmeyi vaat ediyorum. Tabii, kimseyi küçümsemeden.
Nesli Tükenen Canlılar: Herkesin Unutmak İstediği Dertler
Bana kalırsa, nesli tükenen canlılar, bir tür “doğanın yapması gereken şeyler listesi” gibi. Mesela, bazıları gerçekten geçerli sebeplerle yok oluyor, bazıları ise insanoğlunun hataları yüzünden sahneden siliniyor. Hani bazen bir şey kaybolur ve “Eyvah, bu kaybolduğu için hayatımda büyük bir eksiklik hissetmiyorum ama üzülmem de gerek” deriz ya, işte o şekilde.
Biraz da kendi iç sesimi dinleyelim:
İç sesim: “Haa, demek ki insanlık olarak şunları yapmışız: Doğal yaşam alanlarını yok etmişiz, asla yeterince önem vermemişiz ve sonunda bazı yaratıklar kaybolmuş. Şu an dünyanın nesli tükenen canlılar listesindeki bu güzelim yaratıklara üzülmem gerekirken, bunlar giderken en büyük sorunu kendi selfie’miz için yapmışız!”
Evet, evet, bir dur! Önce soruya geri dönelim: Dünyada nesli tükenen canlılar neler?
Dünyada Nesli Tükenen Canlılar: Ciddi Ciddi Bir Liste
1. Dodo (Aptala benziyor, ama yok oldu!)
Dodo kuşu, belki de tarih boyunca nesli tükenen en ünlü kuştur. Kendisi, esasen “Hayatta hiçbir tehlike yok, ben zaten ne yapacağımı çok iyi biliyorum!” havasındaydı. Ama sonra, insanlar (tabii, bizim gibi genetik harika türler) onu avladılar ve yok oldular. Yok olmuş ama kendisinden sonra gelen her şeye “Dodo kuşu gibi” denmeye başlanmış bir tür. “Hadi be, ne olacak, dodo gibi oluruz” diyen insanlar var ya, işte onlar hiç anlamadılar.
2. Mamut (Buz çağının gerçek soğuk kahramanı)
Bir gün birileri dedi ki: “Buz devri dediğin nedir, bilmem ama kocaman hayvanlar vardı, bu ikisi de mamuttu.” Hani, mamut deyince biz biraz aklımıza prenses gibi giyinmiş bir yaratık gelir, ama hayır! Mamutlar gerçekten devasa, yünlü ve sıcacık tüylü arkadaşlardı. Bir de mamutlar, o kadar havalıydılar ki, mezarlarına yerleşen buzları bile eritebilecek kadar soğuklardı. Ama sonunda, insanların biraz fazla avlanması ve değişen iklim, mamutların sonunu getirdi.
İç sesim: “Gerçekten de, ben bir mamut olsaydım, ‘Hayatımda hiç mi pazarlama stratejisi yapmadım’ derdim. İklim değişiklikleri gibi bir şey yüzünden kayboldum, değil mi?”
3. Büyük Beyaz Köpekbalığı (Efsanevi avcı, ama çoğalması zordu)
Büyük Beyaz köpekbalığı, denizlerin en kaslı avcılarından biri. Herkes, “Korku filmi ve büyük beyaz köpekbalığı” gibi bir denklem kuruyor, ama işler o kadar basit değil. Diğer köpekbalıkları gibi, beyaz köpekbalıkları da düzgün bir ortamda yaşamaları gerektiği için, bizim gereksiz faaliyetlerimiz, denizlerin kirlenmesi ve avcılıkla azalmaları onların sonunu getirdi. Yani şu an gerçekten azlar, ama yok olmuyorlar, “Düşünsenize, büyük beyaz köpekbalığı… Adı var, kendisi yok!”
İç sesim: “Ya, ben bu köpekbalığı olsam, ‘Her zaman büyük olmak zorunda mıyım?’ diye sorgulardım. Ama ne yapalım, doğanın kanunu!”
4. İrlanda Elk (Dehşet büyüklükte bir geyik, ama… )
İrlanda Elk, tarihin belki de en büyük geyik türlerinden biri. Şu kadarını söyleyeyim, neredeyse bir arabadan daha büyüklerdi. Ama ne yazık ki, insanlar onların muazzam boyutlarını yeterince takdir etmediler. İklim değişikliği ve insan avcılığı sonucu bu koca yaratıkların nesli tükenmiş.
İç sesim: “Sakın yanlış anlamayın, ben de bir geyik olmak isterdim. Ama keşke bu kadar büyük olmasaydım. Hani, ne olursa olsun, bir kaç tane bu kadar büyük geyiği yeryüzünde görmek çok heyecan verici olurdu.”
Nesli Tükenen Canlıların Tükenme Sebepleri: İnsanlık, Dur Dedi!
Bir şey çok net, nesli tükenen her canlının arkasında büyük bir “biz” var. Yani, insanlar olarak bazı şeyleri yanlış yapmış olabiliriz. Sonuçta, evet, biyolojik çeşitliliği kaybettik ama biraz da “tüketme, kullanma, yok etme” alışkanlıklarımız yüzünden kaybolan çok sayıda yaratık var.
Sadece fiziksel tahribatlar, yaşam alanları üzerinde yaptığımız değişiklikler, aşırı avlanma ve iklim değişiklikleri değil, aynı zamanda yapılan bilimsel hatalar da bunların tükenmesinde etkili. Hani birini kurtarmaya çalışırken, başka birinin hayatına son vermek… Hoş bir durum değil, değil mi?
İç sesim: “Hadi ama, hala ‘bilimsel yanlış’ derken biraz saygı göstersene! O zamanlar biraz daha dikkatli olabilir miydik?”
Sonuç: Nesli Tükenen Canlılara Saygı
Dünyada nesli tükenen canlılar, sadece geçmişte kaybettiğimiz şeyler değil, aynı zamanda gelecekte bizlere de bir uyarıdır. Doğaya ne kadar dikkat edersek, biz de o kadar uzun süre bu gezegende var olabiliriz. Bu yüzden, bir taraftan gülüyoruz ama diğer taraftan da durum ciddiye biniyor. Dodo gibi, mamut gibi, ya da büyük beyaz köpekbalığı gibi daha fazla kaybetmek istemiyoruz. Yani, “günümüzün dodo’su” olma yolunda ilerlerken, biraz daha sorumlu olmak gerek.
Şimdi, dünyadaki nesli tükenen canlıların bir listesi yaparken biraz şaka yaptık, biraz da gerçeklere dokunduk ama umarım hem güldürüp hem düşündürebilmişimdir. Neyse ki, yine de dodo gibilerinin aramızda dolaşmadığı bir dünyada yaşıyoruz!